آهوى زيباچشمى از « آل يافث » ، كه از چشم او سحر و جادو مىباريد و او را در زيبايى همتا نبود ؛ او سومين از آفتاب و ماه بود . سين را چون « ثاء » مثانى و مثالث ادا مىكرد ؛ او را گفتم : مرا به وصال وعده بده ! گفت : اين « وثاوث » « 1 » را از خود دور كن ! 176 - اندر احوالات « قاضى بيضاوى » قاضى « ناصر الدين بيضاوى » ، اسمش « عبد اللّه » و لقبش « ناصر الدين » و كنيه‌اش « ابو الخير » است . او پسر « عمر بن على بيضاوى » است . بيضا ، قريه‌اى است از قراى ولايت فارس . او مردى بود به زهد و عبادت شايق و در ميدان علم و هنرورى ، به استعلام اعلام فصاحت و بلاغت بر ديگران فايق . از اتّفاق ، به طلب مهمّى عازم خطّهء تبريز شده ، نخست به مجلسى رسيد كه بعضى از علما نشسته ، هريك سمند مباحثه و محادثه را در مضمار هنرمندى ، گرم جولان نموده ، به راهنمايى ذهن ، طريق مستقيم انكشاف مسايل علميه را مىپيمودند . او نيز به طريقى كه از دخول وى به مجلس وقوف نيابند ، به صف نعال درآمده ، مدرّسى را ديد كه اعتراضاتى چند بر شخصى ايراد مىدارد و باد نخوت و غرور را به كاخ دماغ راه داد ؛ به جز « قاضى » هيچ يك از حضّار مجلس ، پى بر اين اعتراضات نبرده و به كشف آن‌ها قادر نبودند . اهل مجلس نيز همگى به اتّفاق در اين‌باره به عجز و قصور خود معترف گرديدند . « بيضاوى » كه در صف نعال نشسته بود ، به سان شير به غرّش درآمده ، شروع به انحلال عقده‌اى كه به عقيدهء آن شخص ، ديگران را از جمله مسايل لا ينحل بود ، نموده و از بارش ابر تقرير و بيان ، به احياى كشتزار علوم پرداخت . مدرّس گفت : كيستى ؟ تقرير تو به گوشم نمىرسد ! گمان مىرود اعتراضات مرا نفهميده باشى . « بيضاوى » كه درياى علم در تموّج داشت ، گفت : تقرير تو را به لفظ گويم يا به معنى ؟ مدرّس را حيرتى حاصل و اين سخن ، او را كرم هزار پاى گوش شد و گفت : به لفظ بگو ؟ ! بيضاوى نيز ، لفظ مدرّس را ادا و عقدهء كشف اعتراضات را به وجه حسن كه احسن از آن ، در قوّهء بشر متصوّر نبود ، وا نمود . بعد از آن هم ، بر تركيب الفاظ مدرّس اعتراض گرفته و هم به عدد اعتراضات ، اعتراضاتى كه او از كشف آن‌ها عاجز آيد ، بر مبحث مزبور ايراد نمود . چون اهل مجلس ، علم و فضل آن يگانه را مشاهده نمودند ، پرسيدند : كيستى ؟ گفت : بيضاوىام .

--> ( 1 ) . « وثاوث » : منظور وساوس است : وسوسه‌ها .